آثار تازش اعراب بر سغد وسغدیان

تحت تأثیر فشار هجوم 1 بر سرزمین اصلی سغد، موج مهاجرت دیگری به طرف شهرهای مرزی چین بصورت حرکتهای دسته جمعی متعددی انجام گرفت که نتیجه آن برای سرزمین اصلی، آن بود که، همانگونه که سغد از ساکنان بومیxad اش خالی میxadشد اقوام ترک بتدریج جای آنان را میxadگرفتند (فرامکین: 1372، 63).

این مهاجران در مناطقی که به آنها کوچ کرده بودند دست به فعالیتxadهای مختلفی زدند، مثلاً در اردوس (Ordos) که مرز میان استپهای آسیای میانه و چین میxadباشد دست به پرورش اسب بهxad منظور ازدیاد نسل و سپس فروش آنها زدند که البته ریاست این مهاجرنشینان در سال 8م بدست شش سغدی انجام میxadگرفت که برتمامی ساکنان چه سغدی، چه ترک و چینی فرمانروایی داشتند. (delavaissiere: 2004, 4)، (Pulleybank: 1952, 331-334)، (Klyashtronyỉ: 1940, 78-101).

از مدارک بدست آمده از تورفان فهمیده میxadشود که در قرن 8 م از سیxad وپنج فعالیت بازرگانیxad ای که در تورفان انجام میxadشده ، بیست و نه تای آن در دست سغدیان بوده بهxad گونهxadای که کاروانxadهای ایشان تا علیای مغولستان در رفتxad وآمد بودهxad اند. از مفاد قراردادهای خریدو فروش و ثبت دعاوی و فهرست سرشماری یافت شده در این ناحیه درمیxadxadیابیم که سغدیان علاوه بر بازرگانی، نقش مهمی را درتمام جنبهxad های زندگی اجتماعی وسیاسی این واحهxad ها یعنی، در امپراتوری ایغوران، ایفاء میxadکردند. از همه این نقشها نمایانتر، ایجاد سیاست بیxadطرفی در باورهای دینی این امپراتوری بوده است.

علاوه بر ناحیه تورفان، با توجه به اسناد بدستxadآمده، سغدیان در مناطقی چون ختن، خوارزم و مرو حضوری پررنگ در فعالیتهای اقتصادی این نواحی در قرن 8م داشتهxadاند (Delavaissiere: 2004, 4-5)، (Mackerras: 1972, 89). با توجه به این اسناد و مدارک میxadتوان گفت، اگر چه که با توجه به مشکلات ذکرشده در بالا حضور بازرگانان سغدی در نظارت بر جادۀ ابریشم کمxadرنگ و ضعیف شده بود ولی باز هم آنان تا نیمه قرن 8م توانستند سیادت خود را در شبکه میان قارهxad ای، بر صادرات و واردات محصولات از چین تا حد زیادی حفظ نمایند اما پس از فروپاشی امپراتوری اویغور آنان بناچار کم کم از صحنه تجاری منطقه حذف شدند اگرچه که عدهxadا ی از این بازرگانان پس از اویغوران به چین مهاجرت کردند و توانستند حتی تا اوایل قرن 10م اعتبار خود را در این کشور حفظ کنند ولی دیگر مسلمانان جای ایشان را پر کرده بودند (delavaissiere: 2004, 3-5)، (تیسو: 1352، 57).

شایان ذکر است که از جمله تأثیرات و نفوذ فرهنگی و اقتصادی سغدیان در طول دورانه ایی که دست به مهاجرت و احداث مهاجرنشینxadها در نواحی مرزی چین و حتی داخل سرزمین اصلی چین زده بودند، این بود که برخی از این شهرها علاوه بر نام محلی چینی و ترکی شان دارای نام سغدی نیز بودند چنانکه لو-یانگ (Lo-yang) که پایتخت شمالی چین را سغدیان سرغ (Saraγ) میxadنامیدند و یا شانگان یکی از شهرهای بزرگ چین را به سغدی خومدان (Xumdān ) میxadگفتند و یا شهر خوچو در تورخان را که به چینی کوچانگ نام داشت به سغدی چینانچ کنت یعنی شهر چینی میxadنامیدند و همچنین شهر مرزی تون-هوانگ (Touen-Huang) را به سغدی ثوروان یا ثروان میxadخواندند و نیز از همه جالبتر شهری در هفت آب در ساحل رود چو وجود داشته که اصلاً دارای نام سغدی نوکث (Nawe-Katč) به معنی شهرنو بوده است که اتفاقاً نام آن در اسناد کوه مغ ذکر شده و دربارۀ آن آمده که، ریاست آن در زمان نوشته شدن این اسناد با فردی سغدی بنام چیر (rēČ)= Cyr(به xadمعنی توانا، چیره و غالب) بوده است (قریب: 1383، شانزده بیست)، (لیوشیتس: 1389، 122)، ()، (قریب: 1383، 248).

ولی درباره سرزمین اصلی سغد پس از یورش اعراب باید گفت، کسانی که در این سرزمین ماندند مانند دیگر مردمان ماوراءالنهر به xadراحتی تسلیم سلطه اعراب نشده و دست به مقاوم های شدیدی زدند برای مثال، علیxadxadرغم اینکه قتیبه سردار عرب در 2ه/7م توانست این مناطق را ضمیمه فتوحات اسلامی گرداند ولی با تمام اینها تا، مدتهای مدید، شهریاران محلی و بومی ادارۀ امور این نواحی را برعهده داشتند و اساساً استقرار اسلام و تسلط کامل اعراب بر این سرزمینxadها تا نیمه قرن 8م یعنی دوران عباسی امکانxad پذیر نشد (بارتولد:1358، 99-98)، (بلنیتسکی: 1364، 171)، (Negmatov: 1996, 263-264).

اما تمامی این رویدادها بتدریج موجب تغییر هویت ملی، دینی و در نهایت زبانی و جغرافیایی مردمان سغد گردید بگونهxadای که در قرن 4ه/10م جغرافیxadنویسان مسلمان در کتب خویش نامی از سغدیان و زبان آنان به میان نمیxadآوردند و حتی در مورد حدود جغرافیایی این سرزمین دچار سردرگمی گشتند بطوریکه در ذکر حدود سغد هر یک از جغرافیxad نویسان نظر خویش را اعمال میxadکند مثلاً بسیاری بخارا که روزی از شهرهای مهم سغد بهxadشمار میxadرفته، جزو این سرزمین نمیxadدانستند و اساساً در این دوران شهرهایی مانند بخارا و سمرقند بودند که موردتوجه قرار میxadگرفتند و نه سرزمین باستانی سغد که روزی مجموعه این شهرها را شامل میxadشده است (بارتولد: 1358، 443). گزارش مستانه الهی

+ نوشته شده توسط maashaa در دوشنبه پانزدهم آبان ۱۳۹۶ و ساعت 17:51 |